1475 sayılı (Eski) İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan 14. maddesi uyarınca; kadın işçiler, resmi evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde iş sözleşmelerini sona erdirerek kıdem tazminatlarını talep edebilirler. Bu hak, çalışanın kendi isteğiyle işten ayrılmasına (istifa) rağmen tazminat alabildiği istisnai durumlardan biridir.

Kadın İşçinin Evlilik Nedeniyle Fesih Hakkının Şartları

Bu haktan yararlanabilmek için yasada belirtilen şartların eksiksiz yerine getirilmesi gerekir. Öncelikle, bu hak kanun koyucu tarafından sadece kadın eşe tanınmıştır; erkek işçilerin evlilik gerekçesiyle işten ayrılıp tazminat alma hakları bulunmamaktadır. Ayrıca, işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için genel kural olan “aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışma” şartını sağlamış olması zorunludur.

Bir Yıllık Hak Düşürücü Süre

Kadın işçinin evlilik nedeniyle sözleşmesini feshedebilmesi için, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde bu hakkını kullanması gerekir. Bu süre, düğün tarihinden değil, resmi nikahın kıyıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. 1 yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; yani 1 yıl ve 1 gün geçtikten sonra yapılan fesihlerde, evlilik gerekçesiyle kıdem tazminatı talep edilemez. Eğer işçi, evlendikten sonra 1 yıldan fazla çalışmaya devam ederse, artık sadece genel istifa veya haklı fesih kurallarına tabi olur.

Fesih Bildirimi ve Dilekçe Süreci

İşçinin bu haktan yararlanabilmesi için işverene sunacağı istifa dilekçesinde, ayrılma gerekçesini “evlilik” olarak açıkça belirtmesi şarttır. “Gördüğüm lüzum üzerine” veya “özel nedenlerle” gibi muğlak ifadeler içeren dilekçeler, işverenin tazminat ödemeyi reddetmesine hukuki zemin hazırlayabilir. Dilekçenin ekine mutlaka Nüfus Müdürlüğü’nden alınan vukuatlı nüfus kayıt örneği veya evlilik cüzdanı fotokopisi eklenmeli ve fesih iradesi yazılı olarak ispatlanmalıdır.

İhbar Süresi ve İhbar Tazminatı Durumu

Evlilik nedeniyle yapılan fesihlerde en çok karıştırılan husus ihbar süreleridir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkı, işçiye tanınan bir “derhal fesih” hakkıdır. Bu nedenle kadın işçi, ihbar sürelerini (2 hafta ile 8 hafta arası değişen süreler) beklemek veya çalışmak zorunda değildir. Dilekçeyi verdiği gün işten ayrılabilir.

Bu durumda:

1. İşçi, işverene ihbar tazminatı ödemez.
2. İşveren de işçiye ihbar tazminatı ödemez.

Çünkü ihbar tazminatı, haksız veya usulsüz fesihlerde fesheden tarafın ödediği bir tazminattır; oysa burada kanundan doğan bir fesih hakkı kullanılmaktadır.

Evlilik Tazminatı Alıp Başka İşe Girmek Mümkün mü?

Geçmiş yıllarda tartışmalı olan bu konu, Yargıtay kararlarıyla netlik kazanmıştır. Kadın işçinin evlilik nedeniyle kıdem tazminatını alıp işten ayrılması, çalışma hakkının bittiği anlamına gelmez. Anayasal bir hak olan çalışma hürriyeti kapsamında, kadın işçi tazminatını alıp ayrıldıktan sonra daha iyi şartlarda başka bir işe girebilir veya kendi işini kurabilir. İşverenin “tazminat almak için evlendiği” veya “hakkın kötüye kullanıldığı” yönündeki iddiaları, somut delil olmadıkça mahkemelerce kabul görmemektedir. Ancak, işten ayrıldıktan hemen sonra (örneğin ertesi gün) başka bir işyerinde işe başlamak, dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edebileceğinden riskli bir durum oluşturabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Boşanıp eski eşiyle tekrar evlenen kadın işçi tazminat alabilir mi?

Kural olarak evlilik, kıdem tazminatı hakkı doğurur. Ancak işçi, işyerinde çalışırken boşandığı eşiyle kısa süre sonra tekrar evlenir ve buna dayanarak tazminat isterse, Yargıtay bu durumu “hakkın kötüye kullanımı” olarak değerlendirebilmektedir. Sadece tazminat almak amacıyla yapılan muvazaalı (danışıklı) işlemler hukuk tarafından korunmaz.

1. Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işsizlik maaşı alabilir mi?

Hayır, alamaz. İşsizlik maaşı (ödeneği) alabilmek için işçinin kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalması gerekir. Evlilik nedeniyle fesih, hukuken bir “istifa” türü sayıldığı ve işçinin kendi iradesiyle gerçekleştiği için İŞKUR tarafından işsizlik ödeneği bağlanmamaktadır.

1. İşveren evlilik tazminatını ödemezse ne yapılmalı?

İşveren, şartları oluşan tazminatı ödemeyi reddederse, işçi öncelikle zorunlu arabuluculuk yoluna başvurmalıdır. Arabulucuda anlaşma sağlanamazsa, İş Mahkemesi’nde dava açılarak kıdem tazminatı talep edilebilir.