İş sözleşmesinin sona ermesi durumunda işçiye ödenen Kıdem Tazminatı ve İhbar Tazminatı, işçi ve işverenler için en merak edilen konuların başında gelir. Bu tazminatların hesaplanmasında temel alınan “brüt” tutar ile işçinin banka hesabına geçen “net” tutar arasındaki farkı yaratan yasal kesintiler, çoğu zaman kafa karışıklığına neden olmaktadır.

İşçiye ödenecek bu iki tazminat türü, yasal olarak tamamen farklı vergilendirme rejimlerine tabidir. Kıdem tazminatı çok daha avantajlı bir vergi muafiyetine sahipken, ihbar tazminatı normal bir ücret ödemesi gibi vergilendirilir. Bu makalede, brütten nete kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamasındaki kesintileri ve yasal dayanaklarını inceleyeceğiz.

Kıdem Tazminatı Hesaplaması: Neden Sadece Damga Vergisi Kesilir?

Kıdem tazminatı, işçinin işyerindeki bağlılığının ve yıpranmasının bir karşılığı olarak ödenir. Kanun koyucu, bu tazminatı korumak amacıyla özel vergi istisnaları tanımıştır. Hesaplama, işçinin aldığı son “giydirilmiş brüt ücret” üzerinden yapılır.

Kıdem Tazminatında Gelir Vergisi ve SGK İstisnası

İşçilerin en çok karıştırdığı nokta burasıdır. Kıdem tazminatı ödemesi, normal bir maaş ödemesi değildir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesi’nin 7. bendi uyarınca, belirli bir tavanı (Kıdem Tazminatı Tavanı) aşmamak kaydıyla, kıdem tazminatları Gelir Vergisi‘nden muaftır.

Benzer şekilde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince, kıdem tazminatı brüt tutarı üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primi (işçi veya işveren payı) kesintisi yapılmaz.

Kıdem Tazminatındaki Tek Yasal Kesinti: Damga Vergisi

Brüt kıdem tazminatı tutarından yapılan tek bir yasal kesinti vardır: Damga Vergisi. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca, kıdem tazminatı gibi kağıtlara ve ödemelere (makbuzlara) istinaden, binde 7,59 (oran mevzuata göre değişebilir) oranında damga vergisi kesintisi yapılır.

Özetle: Brüt Kıdem Tazminatı – (Sadece) Damga Vergisi = Net Kıdem Tazminatı.

İhbar Tazminatı Hesaplaması: Ücret Gibi Vergilendirme

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın (işçi veya işveren) yasal bildirim sürelerine uymaması halinde ödediği bir bedeldir. Hukuki niteliği itibarıyla kıdem tazminatından tamamen farklıdır. Yargıtay ve vergi idaresinin yerleşik görüşlerine göre ihbar tazminatı, “ücret” niteliğinde bir ödeme olarak kabul edilir.

Bu “ücret” niteliği, vergilendirilmesinin de normal maaş gibi yapılmasına neden olur.

İhbar Tazminatından Yapılan Tüm Kesintiler

İhbar Tazminatı brütten nete çevrilirken, işçinin o ayki normal maaşından hangi kesintiler yapılıyorsa, aynı kesintilere tabi tutulur. Bu kesintiler şunlardır:

1. SGK Primi (İşçi Payı ve İşsizlik Sigortası Payı): Brüt ihbar tazminatı tutarından öncelikle SGK kesintileri yapılır.
2. Gelir Vergisi (GVK Md. 103): SGK primi düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden Gelir Vergisi kesilir. Burada en kritik nokta, ihbar tazminatının, işçinin o yıl içinde bulunduğu kümülatif vergi matrahına eklenmesidir. Bu durum, işçinin %15, %20, %27 gibi daha yüksek vergi dilimlerine girmesine ve kesinti miktarının artmasına neden olabilir.
3. Damga Vergisi: Gelir Vergisi ve SGK kesintilerine ek olarak, brüt tutar üzerinden binde 7,59 oranında Damga Vergisi de kesilir.

Bu nedenle, aynı brüt tutara sahip olsalar bile, bir işçinin eline geçen net kıdem tazminatı tutarı, eline geçen net ihbar tazminatı tutarından her zaman çok daha yüksek olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Soru 1: Brüt 100.000 TL kıdem tazminatım ile brüt 100.000 TL ihbar tazminatım neden farklı yatıyor?

Cevap: Çünkü brüt 100.000 TL kıdem tazminatınızdan sadece binde 7,59 oranında Damga Vergisi (yaklaşık 759 TL) kesilirken; brüt 100.000 TL ihbar tazminatınızdan hem SGK Primi, hem Damga Vergisi hem de o anki vergi diliminize (%15, %20 veya daha üstü) göre yüksek bir Gelir Vergisi kesintisi yapılır. Bu nedenle ihbar tazminatının neti çok daha düşük olur.

Soru 2: Kıdem tazminatı tavanı nedir? Gelir Vergisi muafiyeti bununla mı ilgilidir?

Cevap: Kıdem tazminatı tavanı, işçinin brüt maaşı ne kadar yüksek olursa olsun, her bir çalışma yılı için alabileceği en yüksek brüt kıdem tazminatı miktarını belirleyen yasal bir üst sınırdır. Evet, Gelir Vergisi Kanunu’ndaki muafiyet de bu tavan tutarı ile sınırlıdır. Eğer bir işveren bu tavanı aşan bir (sözleşmesel) kıdem tazminatı öderse, tavanı aşan kısım için Gelir Vergisi kesintisi yapmak zorundadır.

Soru 3: İhbar tazminatı ödemesi vergi dilimimi (matrahımı) yükseltir mi?

Cevap: Evet. İhbar tazminatı, yasal olarak “ücret” kabul edildiği için, alındığı ayın ücret bordrosuna eklenir ve işçinin o yılki kümülatif (toplam) vergi matrahına dahil edilir. Bu durum, işçinin normalde gireceğinden daha hızlı bir şekilde üst vergi dilimlerine (%20, %27 gibi) girmesine neden olabilir ve bu da hem o ayki maaşından hem de ihbar tazminatından daha yüksek vergi kesilmesine yol açar.